Inspectie SZW in coronatijd in 2020

Inspectie SZW vervolgt het jaar 2020 met de uitvoering van het Meerjarenplan 2019-2022. Vanaf maart 2020 zet de coronacrisis het werk echter in een geheel ander perspectief. Vanaf dat moment komen er meldingen binnen over besmettingsrisico’s in bedrijven en over het niet naleven van de coronamaatregelen op de werkvloer.

Vanwege de coronamaatregelen kunnen dan echter weinig tot geen inspecties plaatsvinden. Wel zetten de inspecteurs werkgevers aan om de Risico-Inventarisatie en –Evaluatie (RI&E) coronaproof te maken. Dit gebeurt via schriftelijke en mondelinge communicatie. Ook worden sociale mediacampagnes opgezet om werkgevers te informeren over de regels om besmetting met het coronavirus te voorkomen. En om hen op te roepen om de Arbocatalogus te checken op het coronaproof maken van de organisatie. Vanaf juni 2020 kunnen weer meer inspecties plaatsvinden, maar op aangepaste wijze.

Per 1 december 2020 heeft de Inspectie SZW een extra bevoegdheid gekregen om het werk stil te leggen. Dit kan als werkgevers niet de noodzakelijke maatregelen treffen om de kans op besmetting van werknemers met COVID-19 te voorkomen of te beperken.

Inspectie SZW nam haar verantwoordelijkheid in het beheersen van de pandemie. Door coronameldingen te onderzoeken en af te handelen, door actief te inspecteren in situaties met een hoog besmettingsrisico en door bij reguliere inspecties ook de naleving van de coronamaatregelen te controleren. Dit bracht de Inspectie ook in sectoren waar zij op basis van risicoanalyses niet zou zijn geweest. Een bijeffect is verder de ontwikkeling van nieuwe manieren van inspecteren die in de toekomst effectief kunnen zijn. Zoals op afstand en digitaal inspecteren.

Het aantal coronameldingen

In 2020 krijgt Inspectie SZW in totaal circa 15.300 meldingen binnen, ruim twee keer zoveel als in 2019. Van deze meldingen zijn er zo’n 7.700 direct of indirect gerelateerd aan corona. Van de coronagerelateerde meldingen richt de meerderheid, een kleine 5.000 meldingen, zich op risico’s rondom gezond en veilig werk. Circa 440 meldingen gaan over eerlijk werk. Bij 2.217 werkgevers onderneemt de Inspectie actie naar aanleiding van een melding over corona. Bij circa 90% blijkt later dat de werkgever het probleem heeft opgelost. Ernstigere overtredingen hebben bij een klein deel van de coronameldingen geleid tot een tijdelijke stillegging van werkzaamheden of een boeterapport.

Impact op gezond en veilig werken

Het is lastig precies te bepalen waar coronabesmettingen ontstaan. Naast de thuissituatie laten cijfers van het RIVM echter zien dat de werksituatie een behoorlijke bijdrage levert aan (verdere) verspreiding van het virus. In totaal gaat het om 14% van alle traceerbare besmettingen.

Veel overtredingen rond COVID-19 gaan over het feit dat het besmettingsrisico niet is opgenomen in de RI&E en er onvoldoende maatregelen worden genomen om besmetting te voorkomen.

Hierbij gaat het dan bijvoorbeeld om het niet houden van 1,5 meter afstand of het niet gebruiken van persoonlijke beschermingsmiddelen. Ook komt het voor dat werkgevers onvoldoende voorlichting geven over de maatregelen en te weinig toezicht houden op de medewerkers. In een deel van de gevallen is ook sprake van overtredingen op andere veiligheidsaspecten, zoals onveilige arbeidsplaatsen, het onveilig gebruik van arbeidsmiddelen en onveilige machines.

Een aantal beroepsgroepen loopt, door het werk zelf of door beperkte mogelijkheden besmettingen te voorkomen, grotere risico’s. Dat geldt voor werknemers in de zorg, de voedingsindustrie en de veiligheidssector. De zorgsector krijgt in 2020 extra aandacht van de Inspectie. Zeker in de maanden maart en april komen uit de zorgsector meldingen. Die gaan vooral over het gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen in bijvoorbeeld verpleeghuizen en thuiszorg.

Een belangrijke vraag is hoe de risico’s op besmetting met het coronavirus op de werkplek effectief te beheersen zijn. Waar de coronamaatregelen van de overheid niet voldoende zijn, heeft de Inspectie een aanpak ontwikkeld. Daarmee kan worden nagegaan of bedrijven op een verantwoorde wijze omgaan met besmettingsrisico’s.

Samen met de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is geïnventariseerd welke informatie nationaal en internationaal beschikbaar is om besmetting van werknemers te voorkomen. Op basis daarvan zijn handreikingen voor inspecteurs ontwikkeld. Hiermee kunnen zij beoordelen of de (arbo)zorgplicht goed wordt ingevuld. En of het gebruik van ventilatie en/of mondneusmaskers op de goede manier gebeurt.

Impact op eerlijk werk

Van de coronagerelateerde meldingen gaan er 1.590 (circa 20%) over arbeidsmigranten. De Inspectie onderzoekt in 2020 de kwetsbare positie van deze groep. In de voedingsmiddelensector, met name de slachterijen, wordt intensief geïnspecteerd, naar aanleiding van de vele signalen over misstanden. Dankzij de goede samenwerking met onder andere de NVWA en de vakbonden beschikt de Inspectie over actuele informatie over de (corona)knelpunten bij slachterijen. De sector heeft een uitgebreid pakket aan verbetermaatregelen genomen. Veelal betreft het besmettingen bij arbeidsmigranten die via uitzendbureaus ingezet worden bij slachterijen. Ook gaat het vaak om niet-arbogerelateerde aspecten zoals slechte huisvesting, niet respecteren van quarantaine (na reizen) en woon-werkverkeer.

Per 1 september 2020 start het Samenwerkingsplatform Arbeidsmigranten en COVID-19 onder leiding van het Landelijk Operationeel Team Corona (LOT-C). Het platform kijkt naar de woon-, werk- en vervoersomstandigheden van arbeidsmigranten, geeft een operationeel landelijk beeld, gaat preventieve bedrijfsbezoeken afleggen, zal repressief optreden bij brandhaarden en faciliteert bij de grensoverschrijdende samenwerking op dit thema.