Bestaansezekerheid

De afgelopen jaren ging het goed met de economie, maar de coronacrisis leidt tot een flinke instroom in de WW. Ook zzp’ers lopen als gevolg van achterblijvende opdrachten of gebrek aan buffers en spaargeld een risico op financiële problemen. De coronacrisis leidt dus, zo is de verwachting, tot meer uitkeringen, meer mensen die aan het werk moeten worden geholpen en meer mensen in de gemeentelijke schuldhulpverlening.

UWV, SVB en gemeenten voeren de verschillende regelingen en voorzieningen van de sociale zekerheid uit. Deze organisaties zijn dan ook primair verantwoordelijk voor controle en toezicht op een efficiënte en doeltreffende uitvoering, en voor de handhaving op rechtmatig gebruik van verschillende regelingen en voorzieningen. In aanvulling hierop heeft de Inspectie drie taken – houden van stelselbreed toezicht, signaleren en opsporen – die moeten leiden tot een effectiever stelsel en minder fraude.

In 2020 begon de Inspectie het stelselbreed toezicht anders vorm te geven: van risicogericht onderzoek, naar toezicht dat zich richt op de volle breedte van het stelsel van werk en inkomen en de uitvoering daarbinnen. Dit stelselbrede toezicht omvat het volgen en duiden van trends en ontwikkelingen, aangevuld met verdiepende onderzoeken naar risicovolle onderdelen van het stelsel. Doel is om verklaringen te geven en mechanismen te duiden. Deze inzichten bieden de verschillende stelselpartijen handvatten om de uitvoering binnen dit stelsel te verbeteren.

De coronacrisis heeft de ontwikkeling van het stelselbrede toezicht vertraagd. De Inspectie brengt daarom de eerste, brede stelselrapportage begin 2021 uit, in plaats van in 2020. Ook voert de Inspectie in 2021 weer een enquête uit om de ontwikkelingen binnen het stelsel te volgen en op doeltreffendheid te beoordelen. Verder blijft de Inspectie participeren in Toezicht Sociaal Domein (TSD), de samenwerking met de Inspectie Gezondheid en Jeugd, Inspectie Justitie en Veiligheid en Inspectie van het Onderwijs.

Georganiseerde, grootschalige fraude met uitkeringen en subsidies ondermijnt het draagvlak voor de sociale zekerheid. Ook heeft dit soort fraude een aanzuigende werking als niet adequaat wordt opgetreden. Daarom doet de Inspectie strafrechtelijk onderzoek naar dit soort criminele verbanden. Dat gebeurt onder gezag van het Functioneel Parket van het OM. Daarvoor gebruikt de Inspectie onder meer meldingen die zij van UWV, andere opsporingsdiensten en zelf ontvangt. Ook in 2021 krijgt georganiseerde fraude met uitkeringen, waaronder fraude door tussenpersonen, bijzondere aandacht. Waar nodig heeft de Inspectie contact met relevante autoriteiten in andere landen. Daarnaast richt de Inspectie zich op de bestrijding van subsidiefraude van onder meer de NOW-regelingen in een samenwerkingsverband met UWV, Belastingdienst en FIOD.

In november 2020 startte het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Het EOM heeft als taak de fraude met EU-middelen van het Europees Sociaal Fonds te bestrijden. In 2020 heeft de Inspectie interne voorbereidingen (waaronder een meldproces) getroffen. De verdere vormgeving en uitvoering vinden in 2021 plaats.