Werken aan maatschappelijk effect in 2020

Minder arbeidsongevallen en beroepsziekten, minder oneerlijk werk en arbeidsuitbuiting en minder bestaansonzekerheid. Daar werkt Inspectie SZW aan. Ze doet dit door het bevorderen dat arbeidswetten beter worden nageleefd door bedrijven en organisaties.

Om te beginnen deelt de Inspectie bedrijven in naar soorten overtreders en nalevers en hun motieven. Dit gebeurt in de vorm van een piramide. Voor 2020 zag die piramide er voor de naleving van de arbozorgverplichtingen als volgt uit:

  • 7% van de werkgevers overtreedt de arbozorgverplichtingen bewust.
  • 52% van de werkgevers overtreedt de regels onbedoeld, bijvoorbeeld door onbekendheid met die regels.
  • 41% van de werkgevers leeft de regels na.

Deze piramide vormt de basis om te bepalen welke aanpak het beste werkt bij welke groepen. Zo’n aanpak kan bijvoorbeeld bestaan uit inspecties, communicatie en/of druk op ketens. Als overtredingen voortkomen uit bijvoorbeeld onbekendheid met regels, dan is het vergroten van die kennis effectief. Het geven van boetes werkt beter als bedrijven doelbewust en structureel overtreden. In 2020 hebben alle programma’s van de Inspecties een mix van interventies ingezet. Dat blijkt vaak effectiever dan alleen inspecteren. Een aantal voorbeelden wordt op deze pagina toegelicht.

Startende ondernemers

In 2020 begint de Inspectie met het benaderen van startende ondernemers. Deze groep kent vaak de regels nog niet goed. Daarom is ingezet op het informeren over wet- en regelgeving en het zichtbaar maken van mogelijke sancties. Hiervoor zijn brieven gestuurd, met verschillende soorten informatie. Uit onderzoek achteraf blijkt dat de starters de brieven waarderen. Ze vinden de informatie nuttig, vinden het prettig dat de Inspectie hen ook preventief informeert en een groot deel van hen onderneemt dan ook actie. Interessant is dat vooral een brief waarin nadruk werd gelegd op het voorkomen van boetes aanzet tot het nemen van actie. Naast de brieven hebben inspecteurs startersbezoeken gedaan bij bedrijven in de sectoren schoonmaak en horeca. Deze aanpak is effectief; in de schoonmaak stijgt het aantal loonaangiftes sterk en een aantal startende ondernemers staakt de onderneming na (aankondiging van) bezoek van de inspecteur.

Communicatie-interventies

Communicatie-interventies zijn instrument om werkgevers te bereiken. Vooral bedrijven uit de onderste helft van de toezichtpiramide worden benaderd om te informeren, het bewustzijn te vergroten en doelgroepen waar nodig te helpen om aan wet- en regelgeving te voldoen. In 2020 hebben communicatie-interventies vanuit de Inspectie ruim 270.000 werkgevers/werknemers bereikt.

Zelfinspectie.nl

Een belangrijke communicatie-interventie vormen de zelfinspectietools. Onderzoek wijst uit dat gebruikers van een zelfinspectietool vaker dan anderen overgaan tot het nemen van maatregelen om gezonder, veiliger of eerlijker te werken. De zelfinspectietools zijn in 2020 gemoderniseerd om te voldoen aan eisen van toegankelijkheid. De vernieuwde tools beslaan de vier belangrijkste thema’s waarop we toezicht houden: Gezond en veilig werken, Eerlijk werken, Werkdruk en ongewenst gedrag en Werken met gevaarlijke stoffen. Deze tools worden doorlopend gepromoot onder de doelgroepen. Ga naar zelfinspectie.nl.

Kwetsbare positie van arbeidsmigranten

In verschillende sectoren, zoals de pakketbezorging, is in 2020 vanwege de coronacrisis de druk groot. Van de circa 7.700 coronagerelateerde meldingen die de Inspectie in 2020 binnenkrijgt, betreft ruim 20% arbeidsmigranten. Deze meldingen komen vooral uit de sectoren waar veel arbeidsmigranten werkzaam zijn: voedingsmiddelenindustrie (slachterijen), distributiebedrijven/pakketbezorging, de agrarische sector en het uitzendwezen. Met een combinatie van inspecties en mediacampagnes (#daspaseerlijk, checklist uitzendbureaus en checklist schoonmaak) zijn werkgevers in deze sectoren meer bewust gemaakt van de regels die gelden bij het werken met uitzendkrachten, vooral als dit arbeidsmigranten betreft.

Betere naleving arbozorgverplichtingen

Voldoen aan de arbozorgverplichtingen heeft aantoonbaar effect voor gezonder en veiliger werken. De Inspectie stimuleert dit actief. Het direct beboeten van bedrijven die geen Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) hebben, helpt hierbij. In 2020 richt de Inspectie zich op het verbeteren van de RI&E en het plan van aanpak bij garagebedrijven. Deze aanpak heeft ertoe geleid dat meer werkgevers beschikken over een RI&E, een plan van aanpak en een basiscontract met een Arbodienst. Daarnaast is de kwaliteit van de documenten verbeterd. De interventiemix bestaat uit een sociale mediacampagne om het bewustzijn voor de regels te vergroten, gevolgd door een gerichte aanschrijving van ruim 2.500 bedrijven.

Aanpak van arbeids(markt)discriminatie

De Inspectie wil betere naleving van de regels die gelden rondom arbeids(markt)discriminatie. Naast verkennende onderzoeken, sociale mediacampagnes en gesprekken met stakeholders in diverse sectoren, zijn bijna 900 (deels verkennende) inspecties uitgevoerd. Nadruk ligt op discriminatie bij de werving en selectie van personeel. Vaak zeggen bedrijven discriminatie bij het aantrekken van personeel niet te tolereren, maar ze hebben dat niet schriftelijk vastgelegd. Wanneer er wel een protocol is, zijn de relevante medewerkers daar onvoldoende over voorgelicht. Uit een verkennend onderzoek onder 150 uitzendbureaus, blijkt dat in het afgelopen jaar meer dan de helft van deze uitzendbureaus een discriminerend verzoek van werkgevers heeft ontvangen.

Inspectiedekking

Om te bepalen of haar aanpak effectief is, kijkt de Inspectie ook of zij bedrijven bereikt. In totaal zijn er in Nederland zo’n 2 miljoen bedrijven actief, eenmanszaken en zzp’ers meegerekend. De Inspectie richt zich op bedrijven met één of meerdere werknemers. Dat zijn er circa 340.000. Met de indicator ‘inspectiedekking’ wordt inzicht gegeven in het percentage dat in een jaar wordt bereikt door één of meerdere interventies. In 2020 was de dekkingsgraad van inspectietoezicht onder werkgevers met minstens 1 werknemer 17,1%: 12,2% op het domein gezond en veilig werk en 4,9% op het domein eerlijk werk. In absolute getallen gaat het dan voor gezond en veilig werk om ongeveer 41.000 bereikte werkgevers en voor eerlijk werk om ongeveer 16.500 werkgevers. De indicator ‘inspectiedekking’ is nog in ontwikkeling en de weergegeven percentages moeten ook in die context worden gelezen.

Effecten van inspecties: de nalevingsindicator

Een effectieve inspectie is een inspectie waarbij de inspecteur overtredingen constateert, die vervolgens worden opgeheven. Er zijn dus twee zaken van belang: ten eerste moet de Inspectie vooral inspecteren bij bedrijven die overtreden. Het percentage dat de regels overtreedt is het handhavingspercentage. Ten tweede gaat het erom de overtredende bedrijven te laten veranderen. Dit laatste moet blijken uit een herinspectie bij overtredende bedrijven. Hierbij wordt gekeken hoeveel bedrijven alsnog de regels zijn gaan naleven (het nalevingspercentage). De nalevingsindicator is dan het product van het handhavingspercentage en het nalevingspercentage

Een voorbeeld zijn de inspecties rond het werken met gevaarlijke stoffen. In 2020 zijn inspecties gedaan bij 208 bedrijven die werken met carcinogene, mutagene of reprotoxische stoffen (CMR-stoffen). Deze stoffen kunnen kanker veroorzaken, genen beschadigen of schadelijk zijn voor de voortplanting. Voorbeelden van CMR-stoffen zijn chroom-6, formaldehyde en benzeen. Bij al deze inspecties is gekeken of werkgevers preventieve maatregelen nemen, of ze de gevaarlijke stoffen goed in kaart hebben en of maatregelen worden genomen om blootstelling aan die stoffen te voorkomen. Het blijkt dat 77% alsnog de regels is gaan naleven. De nalevingsindicator is in dit geval 61% (79% x 77%). Dat wil zeggen dat een eerste inspectie bij 61% van de bedrijven effectief is geweest.