Voorwoord Jaarplan 2021

“Hoe het jaar 2021 eruit gaat zien is in veel opzichten onbekend. Op het moment dat we dit jaarplan afronden, zitten we midden in de tweede coronagolf en leiden de overheidsmaatregelen om het virus in te dammen tot een ‘gedeeltelijke lockdown’.

Inspecteur-generaal Sociale Zaken en Werkgelegenheid Marc Kuipers
Marc Kuipers, Inspecteur-generaal Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Wat we wel weten, is dat het virus ingrijpende gevolgen heeft voor de arbeidsmarkt en daarmee voor het werkterrein en de werkwijze van de Inspectie SZW. We zien risico’s op besmetting tijdens het werk en op overbelasting in sectoren waar de druk toeneemt. Ook zijn er nieuwe risico’s door thuiswerken, zoals verstoring van de balans tussen werk en privé. Daarnaast zien we een terugval in inkomen en een grotere afhankelijkheid van voorzieningen. Om hierop adequaat te reageren, hebben we deze zomer onze jaarplanning bijgesteld. De ontwikkelingen zullen ook in 2021 en in de jaren daarna van invloed blijven.

De uitbraak van COVID-19 heeft ontwikkelingen zichtbaarder gemaakt, die ons eigenlijk al bekend waren, maar waarvan we als maatschappij nog konden wegkijken. Al eerder signaleerden we dat ontwikkelingen op de arbeidsmarkt leiden tot een stapeling van arbeidsrisico’s. Vooral bij werkenden die laagbetaald werk verrichten, op flexibele basis. Zij lopen ook meer risico op arbeidsongeschiktheid of instroom in de Werkloosheidswet (WW) of de bijstand. Zeker als het economisch minder gaat, zoals nu het geval is. We zien dat deze groep extra getroffen wordt door de gevolgen van corona. Een groep die daarbij extra opvalt zijn de arbeidsmigranten. Een deel van onze economie wordt steeds afhankelijker van deze werknemers, die soms onderbetaald worden, lang werken en slechte huisvesting hebben. In 2021 inspecteren we daarom extra, vooral in sectoren waar veel arbeidsmigranten werken. Ook intensiveren we de samenwerking met andere overheden.

Weten wat er speelt en gaat spelen is belangrijk. Daarom investeren we ook in 2021 in onze kennisopbouw. De Nalevingsmonitor Eerlijk Werk geeft inzicht in nalevingsmotieven en de aard en omvang van problemen zoals onderbetaling, arbeidsuitbuiting en illegale tewerkstelling. Onder de noemer ‘informatiegestuurd werken’ ontwikkelen we andere manieren om informatie te verzamelen. We analyseren meldingen en data en praten ook met werknemers, die soms drempels ervaren om melding te doen van misstanden.

Weten is één maar het vertellen is twee. Uitleggen wat we zien en indien nodig aan de bel trekken. Af en toe zien we problemen die we niet direct kunnen oplossen met onze bevoegdheden. Dan signaleren we dat, en roepen we anderen op om hun verantwoordelijkheid te nemen. In 2021 brengen we de Staat van gezond werken uit. Ook brengen we net als voorgaande jaren een signaleringsbrief over fraudefenomenen in de sociale zekerheid uit.

Als toezichthouder stappen we in de auto om te inspecteren als we denken dat dat nodig is. Maar soms levert het investeren in veiligheid meer op dan het opleggen van een boete. De onlangs geïntroduceerde gedifferentieerde aanpak van ongevalsonderzoek is hier een voorbeeld van. Bij ongevallen waarbij het slachtoffer licht letsel oploopt, kunnen onze inspecteurs besluiten om de werkgever zelf een verbeterplan op te laten stellen. Dat is goed voor de veiligheid van de medewerkers. Deze aanpak ontwikkelen we volgend jaar door.

Een veilige werkomgeving blijft een aandachtspunt. Nog steeds hebben veel werkgevers hun risico’s nog niet goed genoeg in kaart in de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Door corona wordt dat nog belangrijker. Voor de gezondheid van werknemers maar ook om oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Want wat als je concurrent zich niet aan de regels houdt en jij wel?

Los van nieuwe ontwikkelingen houden we onverminderd aandacht voor de hoofdrisico’s die we in ons Meerjarenplan hebben benoemd, zoals de blootstelling aan gevaarlijke stoffen, werkdruk en arbeidsdiscriminatie, arbeidsongevallen, druk op eerlijk werk. De impact van corona geeft een extra lading aan die risico’s, die we verwerken in onze programma’s. We richten onze organisatie zo in dat we een goede balans hebben tussen actief en responsief werk; actief naar sectoren waar de risico’s het grootst zijn waarbij we ook klaar staan om adequaat te handelen naar aanleiding van meldingen of de actualiteit. Als dat nodig is, stellen we onze plannen ook in 2021 bij. Maar de rode draad blijft gelijk: inzet op eerlijk, gezond en veilig werken en bestaanszekerheid voor iedereen. Dat is onze missie, en we werken daar met grote betrokkenheid aan.”

Marc Kuipers

Inspecteur-generaal Sociale Zaken en Werkgelegenheid